ARAŞTIRMA VE EĞİTİM GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
  • Neredeyim :

Geleneksel Zekâ ve Strateji Oyunu: Mangala/Göçürme

ENVANTER BİLGİLERİ:

Unsurun Adı: Geleneksel Zekâ ve Strateji Oyunu: Mangala/Göçürme

Unsurun Bilinen Diğer Adları: Mangala oyunu Türkiye’nin pek çok yerinde farklı adlarla bilinmektedir. Bu adlara örnek olarak şunlar verilebilir: Köçürme (Divan-ı Lügati’t Türk), “Mankala”, “Kümelek”, “Dokuz Kuyu”, “Dokuz Taş”, “Emme”, “Kale”, “Mele”, “Hane”, “Kuyucuk Taşı”, “Göçme” vs.

Unsurun Envanter Numarası            :   01.0112

Unsurun Envantere Kayıt Tarihi     :  6 Ağustos 2014

Unsura İlişkin Envanter Güncelleme Tarihi: 14 Mart 2019

Unsurun Somut Olmayan Kültürel Miras Alanları:

  • Toplumsal Uygulamalar, Ritüeller ve Festivaller

Unsurun Envantere Kayıtlı Olduğu İller: Ankara, İstanbul

UNSURA İLİŞKİN BİLGİLER

Unsurun Kısa Tanımı:

Mangala/Göçürme oyunu, genellikle iki kişi tarafından oynanan ancak iki grubun birlikte oynamasına da imkân sağlayan Türk strateji vezekâ oyunudur. Oyun toprağa kazılacak çukurlarda oynanabileceği gibi oyun için tasarlanmış tahtalarda da oynanabilir. Her yaştan oyuncunun oynayabileceği bu oyunun amacı, oyuncuların en çok taşı toplamasıdır. Oyunda taş yerine tohum ya da tane de kullanılabilir. Oyun, oyuncu sayısına ve oyunun çeşitlerine göre iki, üç ya da dört sıralı çukurlarda oynanabilir. Taşlar oyunun kurallarına göre çukurlara dağıtılır ve en çok taşı toplayabilen oyuncu oyunu kazanır. Oyunun süresi de oyunculara ve oyunun kurallarına bağlı olarak değişir.

Osmanlı döneminde özellikle saraylarda, hanlarda ve cami avlularında oynanan Mangala/Göçürme oyunu, sosyalleşme ve kültür paylaşımı araçlarından biri olarak görülmüştür. Bu durum, Osmanlı dönemine ait pek çok tasvir ve resimde de izlenebilmektedir. Şanlıurfa’da Göbeklitepe’de bulunan taşa oyulmuş mangala tahtasına benzer oyun alanları ile birlikte oyunun tarihi de insanlığın en eski dönemlerine kadar götürülmektedir. Bugün ise mangala oyunu, her yaştan oyuncunun evler, okullar, kurslar, geleneksel kutlama alanları gibi farklı mekânlarda her an oynayabilmesi bakımından sosyalleşme ve kültür paylaşımı işlevini sürdürmektedir.

Geniş bir coğrafyada kendine yer bulan unsur, uygulayıcılarının bilişsel, duyuşsal ve motor becerilerini geliştiren, stratejik ve yaratıcı düşünme kabiliyetini arttıran bir yapıya sahiptir.  Dünya üzerinde bu oyunun onlarca farklı çeşidi bulunmaktadır.Her yaş ve cinsiyetten kişiler tarafından oynanabilen mangala, toplumun çeşitli kesimlerinden insanların bir araya gelerek bilgi ve düşüncelerini paylaşması için olduğu kadar, sözlü kültür ile ilgili bilgileri de içeren çeşitli toplumsal uygulamaların aktarımı için uygun ortamlar sağlamaktadır. Ayrıca; yerel, ulusal ve uluslararası düzeyde düzenlenen ve festival havasında geçen turnuvalarıyla unsur, kültürel etkileşim ve çeşitliliği destekleyen bir yapıya da sahiptir.

Unsurun Coğrafi Dağılımı:

İlgili topluluklar envanter başvuru formlarında unsurun Türkiye’nin hemen her yerinde yaşatıldığını ifade etmektedir. Ancak Somut Olmayan Kültürel Miras Ulusal Envanterine, Somut Olmayan Kültürel Miras İl Tespit Komisyonları vasıtasıyla başvuran STK’ların bulunduğu ve unsurun yoğun olarak yaşatıldığı iller Ankara ve İstanbul’dur.

Unsurla İlgili Grup ve Topluluklar:

Ankarave İstanbul şehirleri genelinde olmak üzere mangala oyununu oynayan miras taşıyıcıları ve uygulayıcıları üniversite ve okul kulüplerinde mangala oyununu oynamak için bir araya gelen topluluklar, mangala ile ilgili sivil toplum kuruluşlarıdır.

Günümüzde unsur ile ilgili kişi ve topluluklar, bu alanda faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşu statüsündeki kulüplerin çatısı altında unsuru icra etmektedir. Hâlihazırda birçok sivil toplum kuruluşu ulusal envantere kayıt çalışmalarına katılım sağlamıştır.

Unsurla İlgili Koruma Eylem Planı:

Unsurla ilgili ulusal çapta hazırlanan bir Koruma Eylem Planı bulunmaktadır. 21 Ocak 2019 tarihinde ilgili sivil toplum kuruluşları ve miras taşıyıcılarının katılımlarıyla oluşturulan “Geleneksel Zeka ve Strateji Oyunu: Mangala/Göçürme Koruma Eylem Planı” 5 Ana Stratejik amaçtan oluşmaktadır:

Stratejik Amaç 1: Unsura İlişkin Araştırma ve Dokümantasyon Faaliyetleri Yapılması  

Stratejik Amaç 2: Unsurun Kapasitesinin Güçlendirilmesi

Stratejik Amaç 3: Unsura İlişkin Tanıtımın ve Toplumsal Farkındalığın Arttırılması

Stratejik Amaç 4: Unsurun Aktarımına İlişkin Koruma Faaliyetleri

Unsur İle İlgili Bugüne Kadar İllerde Yapılmış Faaliyetler:
   - 
Ankara ve İstanbul genelinde ve çeşitli ilçelerinde okullar arası turnuvalar gerçekleştirilmiştir.
  -
TÜBİTAK “Öğretmen Adaylarına Mangala Öğretiyorum” Projesi (Yıldız Teknik Üniversitesi Eğitim Fakültesi öğrencileri)